De sleutel ligt bij de EU

Het is idioot om solidair te zijn met de Palestijnen of met Israel, beide partijen zijn barbaars. De steun van de Nederlandse regering voor de grootschalige Israelische aanval is wat dat betreft zowel voorspelbaar als verkeerd. Dat Verhagen tegelijk dubbelhartig zinspeelt op inmenging door een buitenlandse troepenmacht lijkt erop dat de regering zelf ook moeite heeft met haar standpunt: of je keurt een oorlog goed en bemoeit je er dus niet mee, of je pleit voor ingrijpen. Het laffe PvdA fractiestandpunt dat in het huidige conflict beide partijen schuldig zijn en allebei buitensporig geweld gebruiken vlakt essentialia in dit conflict weg en verdient eveneens geen sympathie. Op de vraag of de inval door Israel gerechtvaardigd is, roept rechts dat Israel het recht heeft zich te beschermen tegen buitenlandse aanvallen. Zij mag daarbij alles doen wat nodig is om de agressie te stoppen. Daarnaast wijst rechts op het inderdaad barbaarse karakter van Hamas, wat tot uitdrukking komt in beginselverklaringen met verwijzingen naar joodse samenzweringstheorieen en het ideaal van een illiberale islamitische staat. De barbaarse islam tegenover het kleine, democratische Israel als baken van westerse beschaving. Maar Israel een beschaving noemen is natuurlijk een gotspe en is Palestina dan geen democratie? Ook het argument dat een akkoord met Hamas, die Israel wil vernietigen, onmogelijk is, wordt als argument genoemd voor militair verzet als enige optie.

Links beschouwt de situatie vooral vanuit humanitair oogpunt. Zij verwerpt het geweld van Hamas tegen onschuldige burgers, maar verwerpt de reactie van Israel hierop als buitensporig. Een commentator in Elsevier, dat ondubbelzinnig de kant van Israel kiest, wat alleen mogelijk is als je je blind houdt voor de geschiedenis, stelt dat een militaire reactie alleen buitensporig is wanneer die op meer gericht is dan het stoppen van het geweld (de raketbeschietingen). Een atoombom op Palestina gooien is dan wel buitensporig volgens Elsevier. Als deze logica gevolgd wordt door Israel is dat precies wat ze zou moeten doen wil ze duurzaam verlost worden van agressie door Hamas. Alleen door Hamas geheel uit te schakelen kan Israel haar doel echt bereiken. Radicale opruiming van het Palestijns verzet is natuurlijk ook een droom van vele Israeliërs, zeker omdat ze er makkelijk toe in staat zijn. Louter internationale druk houdt ze ervan af. Dat die druk van belang is, is helder. De Turkse genocide op de Armeniers aan het begin van de vorige eeuw kon alleen plaatsvinden doordat het buitenland eerder, kleinschaliger geweld, zoals een opstand in 1876 in Bulgarije niet duidelijk veroordeelde. De Turken zagen dat ze wegkwamen met massamoord zonder formele protesten van belangrijke regeringen wat voor hen grootschaliger acties legitimeerde. Hetzelfde mechanisme speelde bij de opkomst van Nazi Duitsland. Hitler ging steeds een stap verder met zijn annexaties na de reactie van een passieve wereld te hebben afgewacht. Het buitenland heeft dus wel degelijk een belangrijke rol te spelen in het conflict, al lijkt het er op het eerste gezicht op dat beide strijdende partijen zich niets aantrekken van resoluties en oproepen. Daarom is het zo betreurenswaardig dat Europa Israel niet hard veroordeeld én met sancties komt. Juist omdat we op de VS niet hoeven te rekenen die (nog veel meer) in de greep is van de Joodse lobby, hoewel de hoop er is dat president Obama minder pro Israel is; er is gezegd dat hij bereid is de dialoog met Hamas aan te gaan.

Europa zou moeten eisen dat Israel de grenzen van voor 1967 respecteert en dus Oost-Jeruzalem, de Westbank en geheel Gaza teruggeeft aan de Palestijnen. Verder erkent zij een Palestijnse staat zodat de twee landen oplossing eindelijk in zicht komt (een oplossing die de Israelische regeringspartijen altijd hebben verworpen, de kern van een oplossing voor de vrede). Zolang Israel dit weigert dient ze internationaal geisoleerd te worden en geraakt te worden door sancties. Een moeilijk punt is de eis van het recht op terugkeer. Dat zou de facto de vernietiging van de Joodse staat betekenen, zeggen critici. Maar door aanvullende maatregelen kan dat voorkomen worden. In de eerste plaats door veel te investeren in de nieuwe Palestijnse staat zodat dit recht minder aantrekkelijk wordt. Hoe groter de immigratiestroom naar Israel bovendien, hoe minder aantrekkelijk het voor een individuele Palestijn wordt om terug te keren omdat de kans op werk kleiner wordt. De Israelische regering kan verder immigratie-eisen stellen en de grondwet (nagenoeg) onamendeerbaar maken om te zorgen dat, eventueel gesteund door een seculier leger zoals in Turkije (waar ten onrechte vaak negatief over wordt gedaan), de liberale rechtsstaat permanent blijft. Zou een inwilliging van deze eisen de oplossing tot vrede zijn? Sceptici wijzen erop dat Hamas het einde van Israel nastreeft en religieus geinspireerd zijn niet te stoppen met vechten tot dat doel bereikt is. De terugtrekking van Israel zou Hamas opvatten als een enorme overwinning en hen begeersteren tot verdere strijd. Die kritiek is krachtig.

Hamas streeft inderdaad ondubbelzinnig naar het einde van Israel en een islamitische staat in plaats daarvan. Tegelijk echter heeft Hamas aangegeven dat zij bereid is tot een langdurige vrede als Israel de grenzen van 1949 erkent en de Palestijnen niet langer economisch afknijpt. Ook heeft Hamas meerdere malen aangegeven dat haar motieven politiek van aard zijn en niet anti-semitisch (hoewel jodenhaat onder haar leden natuurlijk wel sterk leeft). De winst en erkenning die een dergelijke consessie met zich meebrengt, kan de woede over het ervaren onrecht flink bedaren en zou in ieder geval een enorme stap naar vrede zijn. In het ideale geval zou Hamas veranderen in een orthodoxe islamitische politieke partij die weliswaar Israel niet erkent (net zoals Turkijke Noord-Cyprus al lang op vreedzame niet erkent) maar uit eigen belang het geweld afzweert omdat daar onder de bevolking geen steun meer voor is in de nieuwe, welvarender en vredige situatie na decennia van verwoestende oorlog. Pas bij een dergelijke consessie van Israel verdient ze de volledige steun, inclusief de militaire, van het westen. Tot die tijd zou Europa haar beleid ten aanzien van Israel grondig moeten herzien. De sleutel tot vrede is misschien nog wel het meest in haar handen. Tot die tijd ook zijn optredens van Israel als deze moreel niet gerechtvaardigd.

Ten eerste omdat ze disproportioneel zijn. Momenteel staat de teller op 850 versus 13 mensenlevens. Dat is zeer buitenproportioneel, onbetwistbaar. Pro Israel critici stellen dat je proportionaliteit niet afmeet aan het aantal slachtoffers, maar of acties gericht zijn op de bron van agressie en men zich niet te buiten gaat aan verregaander geweld. Aan deze redenering kleeft het probleem van een gevaarlijke oprekking van het doelwit, want in de ogen van de tegenstander is de bron van agressie al snel heel groot. Hamas vindt het bijvoorbeeld legitiem om onschuldige Israelische burgers te doden, want zij zijn vaak lid van het leger en dus agressor. Niet-militaire aanhangers van Hamas zijn ook agressors in de ogen van veel Israeliers want ze stemden op Hamas. Het is van het grootste belang, zowel vanuit humanitair oogpunt als om verdere escalatie te voorkomen, dat militaire actie niet gericht is op de bron van geweld, maar op het stoppen van het geweld. Hierbij dient wel degelijk rekening gehouden te worden met burgerslachtoffers. De stelling dat alle militaire inzet die gericht is op beeindiging van geweld gerechtvaardigd is, zolang men maar probeert burgerslachtoffers te voorkomen is moreel onhoudbaar.

In deze opvatting is collaterol damage nooit een probleem. Maar is in hoeverre kan gesproken worden van colleterol damage als van te voren zeker is dat er burgerdoden vallen en dat hiervan ook een goede inschatting gemaakt kan worden? Israel koos ervoor (met tegenzin, maar toch) om onschuldige burgerslachtoffers te maken en maakte daarmee duidelijk dat de onschuldige burgers van een ander land dus veel minder zwaar wegen dan die van het eigen land. Dit is natuurlijk een wet van de oorlog, Israel iopereert hierin niet anders, maar het blijft problematisch. Israel neemt de onschuldige burgerslachtoffers voor lief om haar doel te bereiken. Zolang ze haar best doet die te vermijden, handelt ze correct. Maar volgens die redenering is Israel gerechtigd om de legerbasis van Hamas te bombarderen ook al heeft Hamas daar honderden onschuldige burgers onder gebracht. Mag een land om aanvallen te stoppen die nog geen handvol doden tot gevolg heeft tientallen onschuldige slachtoffers maken? Zo ja, ook honderden, duizenden? Hoe zo heeft proportionaliteit niets te maken met aantal slachtoffers?

Een tweede reden waarom het optreden moreel onrechtvaardig was, ligt dieper. Een stelregel die minstens tot Kant teruggaat is dat het niet pas geeft met grotere agressie te antwoorden op agressie die voortkomt uit door jou aangedaan onrecht. Ik wil niet beweren dat alle agressie van Hamas uit Israelisch onrecht voortkomt, maar zeker wel ten dele. Dood en verderf als antwoord is pas echt gerechtvaardigd als andere, vreedzame wijzen van optreden ineffectief bleken. Israel heeft geen serieuze poging gedaan om het conflict dat zij begonnen is vreedzaam op te lossen. Zo lang dat niet gebeurt, heeft ze het moreel gelijk niet aan haar zijde. Israel moet eerst het grootschalig onrecht richting de Palestijnen herstellen, onder druk van de EU, want uit zichzelf doen ze het niet. Als het geweld dan nog doorzet, is zij pas echt volkomen gerechtigd ook naar de wapenen te grijpen. Tot die tijd zal Israel met de aanvallen moeten leven en zal vrede in het Midden-Oosten onbereikbaar zijn. Dan is de second best politiek aan de orde: een van minimalisatie van wederzijds geweld en burgerslachtoffers (je vraagt je af waarom mensen in de dorpen die bestookt worden daar blijven zitten; in ieder geval zou Israel deze mensen royale steun voor verhuizen moeten bieden in het kader van genoemde second best politiek). Grootschalige optredens passen daar niet bij. Dan gaat het om de-escalatie en subproportionele militaire reacties. Opnieuw, twee jaar na de inval op Libanon, toont Israel aan dat ze geen beschaafde natie is, waarom zou ze dan nog steeds onze steun verdienen?

11/01/09