Groen Links is de beste keuze voor het land

Wat te stemmen? Aan de vooravond van de belangrijkste verkiezingen sinds vele jaren, is dit een vraag die naar het schijnt nog zeker 25 procent van het electoraat niet beantwoord heeft. Er zijn vele overwegingen om op een partij te stemmen, de een minder voornaam dan de ander. Hieronder zal ik betogen dat als het algemeen belang leidend is bij de stemkeuze, Groen Links de beste keuze is. Nu kan gesteld worden dat zoiets als het algemeen belang niet bestaat. Maar wat wel bestaat, zijn ultieme politieke waarden waar de politiek zich op zou moeten richten. Uiteindelijk gaat het niet om zoveel mogelijk groei, betere gezondheidszorg, meer blauw op straat of minder immigranten. Dat zijn slechts enkele doelen die instrumenteel zijn ten aanzien van hogere politieke doelen. Waar de politiek zich uiteindelijk op zou moeten richten is het bevorderen van geluk of welzijn. De zojuist genoemde doelen zijn waardevol omdat ze hieraan bijdragen. Niet het bruto binnenlands product, maar het nationaal geluksniveau zou als richtlijn van beleid moeten dienen, iets wat Groen Links ook nadrukkelijk in de preambule van haar verkiezingsprogramma stelt. Rutte stelt dat de overheid geen "geluksmachine" is. Nee, maar de overheid is wel bij machte en daarom moreel verplicht om voorwaarden voor persoonlijk geluk te bevorderen (als die zonder haar niet tot stand komen). Vooral liberalen houden niet van geluk of het goede leven als politiek streven, want dat is normatief en iets waar de politiek niet over zou moeten gaan. Die zou niet moeten gaan over de inhoud van een concept van het goede leven, maar alleen over de juiste procedures. Maar politiek is per definitie normatief en zij bepaalt met haar keuzes, en soms ingrijpend, altijd mede het geluk van burgers. Met dit gegeven is het daarom verstandig om heel goed te kijken welk beleid het meeste bijdraagt aan (het voorwaarden scheppen voor) meer maatschappelijk welzijn.

Maar geluk kan niet de enige maatstaf zijn van overheidsoptreden. Het is mogelijk dat beleid dat het meeste extra welzijn oplevert, neerslaat bij een kleine groep mensen die al bevoorrecht is. Het kan niet alleen gaan over welk beleid het meeste extra geluk oplevert, maar ook over hoe dit geluk verdeeld is. Daarmee kom ik bij de tweede politieke peiler: rechtvaardigheid. Dit begrip heeft op verschillende domeinen betrekking. Economische rechtvaardigheid heeft betrekking op een eerlijke verdeling van middelen. Dat wil zeggen dat het gat tussen mensen die, buiten hun schuld om, weinig of geen toegang hebben tot hulpbronnen (inkomen, werk) niet te groot mag zijn met mensen die over veel hulpbronnen beschikken. Economische rechtvaardigheid gaat terug op de universele morele intuïtie dat persoonlijke behoeften en inspanningen, en niet geluk, een hoog IQ, goede relaties, een welgestelde familie en de plaats van geboorte, oftewel toevalstreffers, leidend zouden moeten zijn voor de hoeveelheid middelen waar men recht op heeft. Daarnaast kan in dit verband morele rechtvaardigheid onderscheiden worden. Hierbij gaat het in ieder geval om de mate waarin burgers gelijk behandeld worden, dezelfde rechten en mate van respect genieten en daders die normoverschrijdingen begaan op een bevredigende manier berecht worden.

Maar het behoort in de politiek niet alleen te gaan om de huidige bevolking; regeren is vooruitzien, ook ver vooruitzien. Daarom moet beleid ook duurzaam zijn. Een forse uitgavenverhoging die de inkomensgelijkheid verkleint, kan aan de twee genoemde maatstaven voldoen, maar scoort minder goed op duurzaamheid wanneer ze de rekening doorschuift naar volgende generaties. Economische duurzaamheid waar hier op gedoeld wordt, kan gelijk worden gesteld aan wat het Centraal Planbureau het houdbaarheidstekort noemt; dat tekortsniveau waarbij zonder verdere lastenverhoging het huidige voorzieningenniveau kan worden aangeboden, zonder dat de overheidsschuld uit de hand gaat lopen. Door het CPB is dit tekort berekend op de inmiddels alom bekende €29 miljard. Maar meer dan met geld wordt het begrip duurzaamheid terecht geassocieerd met het milieu. Als de economische groei niet wordt ingekaderd binnen strenge duurzaamheidskaders, dan staan ons grimmige doemscenario's te wachten. Behoudens een zeer kleine minderheid van klimaatsceptici, zijn de belangrijkste deskundigen het daar over eens. Ter wille van een gelukkig bestaan op de lange termijn, is het noodzakelijk dat niet alleen gefocust wordt op het politiek bevorderen van groei, ook al leidt dat tot meer welzijn (wat overigens maar beperkt het geval is; alleen voor zover groei leidt tot meer werkgelegenheid draagt ze in welvaarststaten als Nederland nog substantieel bij aan meer geluk).

Natuurlijk is deze uiteenzetting tamelijk schetsmatig en valt er veel meer over te zeggen. Maar ik meen dat bovenstaande volstaat om nu te laten zien dat Groen Links, afgezet tegen deze drie ultieme politieke doelen, hierop het beste scoort.

geluk

Burgers willen werk, bevredigende sociale contacten, voldoende inkomen, vrije tijd en inpsraak en in goede gezondheid leven. Uit vele studies naar de bronnen van geluk blijkt telkens weer dat deze zaken, die door overheidsbeleid te beïnvloeden zijn, met name bijdragen aan geluk:

• sociale participatie. In de eerste plaats gaat het hier om werkgelegenheid. Dit blijkt een van de belangrijkste determinanten van persoonlijk welbevinden te zijn. Werklozen zijn gemiddeld significant ongelukkiger dan mensen met een baan. Werk verschaft niet alleen inkomen en onafhankelijkheid, maar ook zingeving en sociale contacten. Voor de maatschappij levert het onder meer belastinginkomsten en verminderde criminaliteit op. Het is daarom van groot belang dat de politiek sterk inzet op het bevorderen van werkgelegenheid. Het programma van de VVD levert volgens het CPB de meeste banen op. Groen Links is tweede met 4,5% extra structurele werkgelegenheid. Maar dat is op de verre lange termijn (tien jaar en verder). En de raming is dus ook hoogst onzeker. Op de korte termijn vernietigt de VVD alleen maar 85.000 banen, terwijl Groen Links er 35 duizend schept in de zorg en het onderwijs. Groen Links is alles bij elkaar zo de echte banenkampioen. Werk staat centraal bij Groen Links. Ze wil een banenakkoord met sociale partners forceren en is bereid heilige huisjes (ontslagbescherming, WW) hiervoor aan te passen, iets waar andere linkse partijen niet aandurven. Maar niet alleen dat. Voor mensen voor wie er geen regulier werk is, trekt Groen Links verschillende registers open die bij rechts dichtblijven, zoals fiscale stimulering van arbeid, gesubsidieerde banen en quota voor arbeidsgehandicapten. Eenzaamheid is de belangrijkste oorzaak van ongeluk. De overheid kan dit niet oplossen, maar zij kan sociale participatie wel bevorderen. En Groen Links maakt dit tot haar topprioriteit.
• gezondheid. In gezondheid leven is van het grootste belang voor ons geluk. Dit betekent dat de overheid moet zorgen voor kwalitatief hoogstaande zorg die betaalbaar en toegankelijk is. De baten van zorg zijn bovendien hoger dan de kosten. Snijden in het zorgpakket past hier niet bij. Alleen de SP en Groen Links laten dit na. De enige bezuinigingen op zorg die in dit licht verdedigbaar lijken, zijn vanwege doelmatigheid. En bij vragers en aanbieders die vanwege een hoog inkomen nog wel iets meer kunnen missen op grond van solidariteit. Dat is wat Groen Links doet (de PvdA snijdt net als rechts wel in het pakket). De eigen bijdrage wordt wel verhoogd, maar Groen Links zorgt wel dat dit inkomensafhankelijk gebeurt, zodat betaalbaarheid en toegankelijkheid gewaarborgd blijven. En verder worden de medisch specialisten aangepakt. Maar uiteindelijk bezuinigt Groen Links niet op de zorg, want het geld wat dit alles oplevert, gaat naar extra werknemers in de zorg. De zorg wordt bij Groen Links alleen maar beter.
• voldoende tijd. Tijdsdruk maakt ongelukkig. Veel mensen zouden minder willen werken om zo meer tijd te hebben voor bijvoorbeeld zorgtaken. Gezinsleven en werk blijkt nog steeds vaak een lastige combinatie die tot stress en frustratie leiden. Groen Links wil als geen andere partij meer ruimte in het spitsuur van het leven. Zij pleit voor meer verlof en op haar initiatief is er een wetsvoorstel ingediend dat werknemers het recht geeft om tenminste een dag per week thuis te werken. Levensloopbeleid komt er bij rechts bekaaid vanaf, terwijl dit bepalend is voor het levensgeluk.
• democratie. Meer inspraak en directe democratie leiden tot meer geluk, zo blijkt telkens uit geluksonderzoek. Rechts (uitgezonderd de PVV) moet weinig hebben van meer democratisering. Ook de PvdA loopt blijkens haar programma niet erg warm voor dit thema. Groen Links heeft het initiatief genomen tot een correctief en raadgevend referendum. Ze wil op vele terreinen de invloed van burgers versterken; in bedrijven, in zorg en onderwijs. Ze pleit voor wijkbudgetten en versterking van de positie van bewondersraden. De democratische controle binnen de publieke sector wordt versterkt door meer politieke zeggenschap over zorg, onderwijs en huisvesting. Het dualisme wordt op lokaal en provinciaal niveau versterkt, bijvoorbeeld door de burgemeester te laten kiezen door de gemeenteraad.

Op al deze punten scoort links beter dan rechts. En Groen Links ook weer beter dan de PvdA. En de SP? Deze partij scoort van alle partijen het slechtst als het gaat om de werkgelegenheid, terwijl dit van al deze punten de belangrijkste bijdrage aan het persoonlijk welbevinden levert.

rechtvaardigheid

Hoe groter de inkomensongelijkheid in een land, hoe ongelukkiger de inwoners. Geld maakt niet gelukkig, maar dit gaat niet op voor mensen die het moeilijk hebben de eindjes aan elkaar te knopen. Een gebrek aan geld maakt voor de onderklasse wel degelijk uit voor het welbevinden. Waar rechts (CDA en VVD) de hogere inkomens tegemoetkomen en de ongelijkheid vergroten, zorgt Groen Links er juist voor dat de ongelijkheid afneemt. Dit door door lastenverlaging in box 1 voor de onderkant en het midden van het inkomensgebouw, verhoging van de inkomensafhankelijke arbeidskorting en het inkomensafhankelijk maken van de kinderbijslag. Verder neemt de ongelijkheid af door voor bovenmodale inkomens de fiscale vrijstelling van pensioenpremies te beperken, huurverhoging in de vrije sector en een nieuw toptarief van 60%. Alleen de SP scoort vermoedelijk hoger op inkomensgelijkheid (koopkrachteffecten zijn niet doorgerekend door het CPB), maar wel met schadelijke effecten op de werkgelegenheid door vergroting van de armoedeval. En bij de keuze tussen werk en inkomen, levert het eerste meer op in termen van geluk. De verdeling van werk is bij Groen Links beter af. Economische rechtvaardigheid heeft ook een internationale dimensie. De rekening van de crisis wordt niet neergelegd bij ontwikkelingslanden. Groen Links wil ook mondiale armoede actief bestrijden.

Hoe scoort Groen Links op het thema morele rechtvaardigheid? Dit veel omvattende begrip verwijst in een politieke context in ieder geval naar gelijke rechten op grond van de erkenning van behoeften. Mensen zijn geneigd meer rekening te houden met hun naasten, met de eigen groep. De hoogste staat van morele ontwikkeling die mensen kunnen bereiken is gevoeligheid voor het lijden van alle wezens en rekening houden met hun kwetsbaarheid, dus ook dieren. Hier onderscheidt Groen Links zich van alle partijen op het politieke spectrum vanaf de PvdA tot rechts. Zij is een sterk pleitbezorger van dierenwelzijn. De bio-industrie moet op de schop. Op het gebied van gelijkheid van burgers onderscheidt Groen Links zich ook van de meeste andere partijen in dat ze een actief anti-discriminatiebeleid in haar programma heeft opgenomen. Groen Links komt op voor de zwakkeren in deze wereld. Dit blijkt bijvoorbeeld goed uit de zorgvuldige procedures die ze voorstaat ten aanzien van asielzoekers, waar veel in het geding is. Van snelle afwikkeling wil ze terecht niets weten. Morele rechtvaardigheid verwijst hier ook naar het bestrijden van onrecht en misdaad. Groen Links staat niet te boek als partij van crimefighting. Niettemin bezuinigt ze niet op politie en wil ze meer politie op straat in plaats van op kantoor. Wat is een rechtvaardige straf? Verschillende aspecten spelen daarbij een rol: vergelding, afschrikking en effectiviteit. Voor Groen Links blijken vooral de laatste twee van belang. In lijn met veel onderzoek stelt ze dat zwaarder straffen alleen niet leidt tot minder criminaliteit. Terecht gaat voor Groen Links een hogere pakkans voor zwaarder straffen. Effectief misdaad bestrijden betekent meer werk maken van werk en scholing, het opknappen van buurten en als men toch in de fout gaat inzetten op resocialisatie. Het begint bij preventie en eindigt bij resocialisatie. In die zin is Groen Links meer crimefighter dan rechts.

Op het punt van economische rechtvaardigheid scoren SP en Groen Links zonder meer het beste. Op het punt van morele rechtvaardigheid ligt het lastiger. Voor wat betreft het opkomen voor (gelijke) rechten scoort ze met de SP het beste (en met de Partij voor de Dieren). Ten aanzien van het bestrijden van onrecht heb ik wel bezwaren bij het Groen Links programma. Ze stelt de pakkans te willen verhogen, maar stelt hiervoor geen extra politiemensen beschikbaar. Terwijl de pakkans veel te laag is. Wel is er 250 miljoen voor stadswachten. Waarom in plaats daarvan niet meer agenten, zoals de VVD bijvoorbeeld wil? Het is goed dat daders ook geresocialiseerd worden omdat ook zij een nieuwe kans verdienen, wat ook in het maatschappelijk belang is. Over resocialisatie hoor je de VVD bijvoorbeeld veel minder. Maar die partij erkent tenminste wel dat er ook grenzen zitten aan het bieden van kansen. Voor wie stelselmatig bewezen heeft niet op het goede pad te willen geraken, werkt resocialisatie kennelijk niet. Dan moet bescherming voor de maatschappij en vergelding zwaarder in het strafoordeel wegen en lijkt een hogere strafmaat op zijn plaats, zoals de VVD wil met three strikes, you're out (nog los van afschrikkingseffecten). En in hoeverre is het rechtvaardig dat plegers van geweldsdelicten taakstraffen krijgen? Groen Links weegt in die gevallen het strafmotief van vergelding echt te licht en houdt onvoldoende rekening met het maatschappelijk rechtsgevoel.

duurzaamheid

Over financiele duurzaamheid kunnen we kort zijn; Groen Links is dan (met goede reden) geen kampioen bezuinigen, ze houdt zich wel aan de "opdracht van het CPB" en voldoet aan de norm voor het houdbaarheidstekort door op de langere termijn zelfs meer dan 29 miljard te bezuinigen. Voor de komende kabinetsperiode bezuinigt ze de economie niet kapot zoals de VVD voorstaat, maar komt ze uit op de tekortnorm van -1%, zoals geadviseerd door de Studiegroep Begrotingsruimte. Groen Links laat zo zien financieel degelijk te zijn. Op het gebied van ecologische duurzaamheid onderscheidt Groen Links zich duidelijk. Ze is hier werkelijk kampioen. Wie het milieu een warm hart toedraagt, is bij Groen Links het beste uit. Dit blijkt uit onafhankelijk onderzoek van bijvoorbeeld het Planbureau voor de Leefomgeving.

Alle partijen voldoen aan de CPB-criteria. Groen Links bezuinigt op termijn zelfs meer dan 29 miljard. Maar ze springt er uit door haar ecologisch duurzaamheidsbeleid.

conclusie

Voor wie voor het algemeen belang gaat, is het advies: stem Groen Links . En voor degene die strategisch stemmen en liever de PvdA groter willen maken: Groen Links heeft meer kans op regeringsdeelname dan de PvdA volgens de peilingen. Bovendien: naar alle waarschijnlijkheid zal de VVD de grootste worden en in het kabinet zitting nemen. En het is waarschijnlijker dat met haar hervormingsagenda Groen Links in plaats van de PvdA dan aanschuift. En dan kan ze maar beter zo groot mogelijk zijn om het broodnodige tegengewicht te bieden.